Entri Populer

Senin, 27 Juni 2011

MBAK WULAN


Urip ning daerah terpencil pancen akeh tantangane, apamaning tumrap inyong sakeloron, pasangan anyar sing esih kurang pengalaman.Ningen,inyong wis serembug wong loro supaya siap ngadhepi masalah apa bae.Inyong kambi Wulan wis nekad nyawiji, nglakoni urip brayan dadi wong bebojoan.Wis mantep arep nglakoni wektu-wektu sing esih ana bareng-bareng delambari rasa tresna lan kasihsayang.
Masalah pegawean dadi  salah sijine tantangan ning antarane  tantangan-tantangan liyane.  Sekolah nggonku mulang kue sekolah SMA sing esih  sederhana nemen. Sebagian pagere  esih ana sing digawe karo blabag, malah ruang gudange tah pagere babiran kayu alas ora di serut acan. Nek dibandingna kambi anggaran sing arep nggo gawe rehab gedung Dewan ning Jakarta, jan dadi krasa nlangsani ra etung.Tenaga pengajar kur ana wong sanga wis klebu  Kepala Sekolah. Kahanan sing kaya kiye wis mesti  banget  kurange nek dibandingna kambi  jumlah murid sing jumlahe  rongatus kurang semendhing. Untunge, senajan fasilitas  esih akeh kurange,  guru-gurune  tetep gelem usaha mulang sing bener. Para guru pada total ngwehna tenaga karo pikirane, supaya murid-murid pada pinter, uga olih pengalaman pasinaon sing paling apik. Semangate murid-murid  semono uga, ora tau nglempreh utawa kendhor. Malah bocah-bocah SMA kiye golih sinau banene keton temenanan tur mungseng. Murid-murid ning SMA kiye bener-bener generasi muda sing “haus pengetahuan”, butuh bimbingan lan bombongan sekang para guru.
Kenyataan kaya kue dadi pemicu semangat pengabdianku. Inyong esih kemutan weling lan ular-ular sekang dosen favorite inyong lagi jaman kuliah. Pak dosen ngendika, jere nek wis dadi  sarjana pendidikan, inyong kudu melu duwe tanggungjawab moral maring proses pendidikan ning negara kiye.Sebab jumlah sarjana ning Indonesia kue esih semendhing. Sarjana kue klebu wong Indonesia sing untung lan pinilih. Mungkin pikiran kaya kue terlalu idealis utawa mungkin malah kelebu utopis tumrape wong liya. Inyong ora peduli karo penilean sing wong liya. Obsesine  inyong kawit jamane kuliah  ya kue bisa terlibat  langsung, senajan kur melu mikir, paling ora urun rembug bab  pendidikan ning negara kiye. Syukur bage bisa melu ngurusi ubeng ingere pendidikan, senajan cilik-cilikan. Asline inyong dewek ya sok pengin ngguyu karo pikiran kaya kue. Kadhang  sok  krasa kaya paribasan kegedhen ampyak kurang cagak. Kementhus pengin melu mikirna ubeng ingere pendidikan kaya iya-iya-a. Kader kur rakyat jelata koh geleme mikirna bab sing masalahe ruwet tur bundhet. Kayong ora ngaca,ora ngukur drajat karo pangkate dewek. Tapi ya ora papa,wong mikir karo duwe kepenginan apik tah kayane dudu dosa ikih.
Inyong rumangsa begja ketemu Wulan, prawan sing gelem dadi bojokku. Deweke uga demen ngadhepi tantangan urip sing kaya kiye, emong milih urip sing biasa-biasa baen. Ndilalah inyong karo Wulan jan sepaham, klop kaya ana injene sing ngancing rasa. Pada bae duwe penganggep nek dadi guru ning daerah terpencil kue  ngamale sarjana pendidikan sing nyata. Kayane tah merga esih pada bae enom dadi idealisme sing kaya kue krasa mantep tur kenceng mantheng ning njero dada. Pengarep-arepe inyong, moga-moga bae rasa luhur sing kaya kiye bisa terus ana anjog inyong tuwa mbesuk. Sebab nek gelem nggatekna, kenyataane wong urip, sering-seringe idealisme lan cita-cita luhur luntur digaglag karo bethara kala, alias ilang bareng karo gesere wektu. Ati kayonge tah dadi tentrem ndean  angger bisa nglakoni urip  selaras karo kepenginan sing arane cita-cita utawa idealisme nganti tekan tuwa,tekan mangsane mati. Inyong dewek ora patia yakin, bisa apa ora.
 Sebab pada dene sarjana pendidikan, Wulan uga duwe hak mulang ning SMA. Ningen Wulan ora nggunakna hak-e, deweke ngajukna  permohonan alih tugas” mulang SMP bae. Awal-awale si inyong kurang setuju karo karepe Wulan, nalika durung mudheng alesane apa ndadak pengin mulang ning SMP.Cempuleke ana  alesan loro sing marakna  Wulan milih mulang SMP. Alesan sing nomer siji sebab  SMP kiye pancen  kekurangan guru, alesan nomer lorone sebab gedung sekolah SMP kiye pedhek sekang umah kontrakan inyong sekeloron. Wulan pengin profesine dadi guru tetep  selaras kambi fungsine dadi bojo lan biyung ning umah. Jere wong-wong pinter, menungsa wadon kue disebut per-empu-an, tegesi nduweni tugas luhur kayadene empu. Empu sing aran biyung kue sing ngarahna lan mbentuk jiwane anak. Biyung kue wajib mulang muruk anake supaya bisa dadi menungsa sing bener uripe lan ana gunane tumrap sepada-pada. Nah, jaman mengko wis akeh wong wadon sing kelalen karo tugas mulya kiye. Merga dadi “wanita karir” kelalen maring fitrah-e sing sejati. Wulan ora gelem kelangan  sipat ke-empu-an-e merga uripe  sibuk ngudag-udag moncere karir pegawean thok. Pancen bener urip kudu ana tegese, tapi aja nganti ninggalna fitrah sing utama.Salah sijine fitrah utamane wong wadon sing ora bisa diwakili ding sapa bae ya kue tugas reproduksi, ujare Wulan kaya kue.
Bareng karo gesere waktu sinng terus mlaku, Wulan bener-bener dadi kanca tumrap uripku. Istilahe wong wetanan Wulan wis dadi “garwo”, jarwa dhosoke  sigaraning nyowo”. Nyawane inyong kambi Wulan persasat separo edhang. Wulan kue kayadene urub-urub sing marakna tungku semangat uripku anget banjur murub dadi geni gairah. Kadhang-kadhang deweke kaya wit gede ijo royo-royo sing marakna suasana dadi iyub lan adhem tekan njero jiwane inyong. Nglakoni urip bareng Wulan, kabeh sanggane wong urip dadi krasa entheng. Inyong ora tau pedhot ngaturna syukur maring ngarsane Gusti Allah sing wis paring bojo kaya Wulan. Bojo sing dadi sorog nggo mbukak lawang gudhang rasa begja mulya. Bojo sing bisa nentremna ati nggronjal, bisa ngademna utek sing sok krasa panas.
Saben esuk, inyong  kambi Wulan  mesti ajeg  sarapan bareng. Wulan ajeg nyediakna sarapan lan ora tau klalen eseme sing manis mesti katon ning lambene sing tipis. Esem sing marakna inyong tambah demen, tambah tresna maring deweke. Lan maninge, Wulan jebule ya jegos masak, panganan olahane enak. Sedurunge inyong jan belih ngira babar blas. Meh kabeh kanca guru sing tau mampir umahku lan disuguh  mangan awan, pada ngendika nek masakane Wulan, bojoku, pancen mirasa tur sedhep. Inyong dadi tambah demen lan bangga maring Wulan. Rasa syukure inyong kayong ora nana watese. Kabeh kegiatan kue bisa dilakoni Wulan sebab sekolah SMP nggone Wulan mulang pancen jarake belih adoh sing umah kontrakane inyong.
Ana maning bab liya sing cukup mbekas ning ati, akibat pilihane Wulan mulang SMP. Rasa puas  ning batin sing regane ora bisa diukur nganggo duwit. Rasa sing hubungane karo profesine inyong sekeloron minangka guru. Wulan kue jebule uga guru sing di demeni, ditresnani lan dihormati murid-muride. Murid-murid bojoku uga dadi muridku sebab pada nglanjutna maring SMA. Inyong sekeloron dadi tambah juwet karo murid-murid. Komunikasi kambi orangtua murid dadi lewih intens. Ruang silaturahmine inyong sekeloron dadi tambah amba. Senajan urip  ning perantoan inyong ora tau krasa kumprung, sepi merga adoh kambi sanak sedulur.Sedulure inyong ning paran kene ya jan akeh. Alhamdulillah. Komunikasi sing apik kambi wong tua murid nyatane nambahi wawasan inyong. Inyong sinau akeh  maring para wali murid bab-bab sing ora pernah dirembug ning bangku kuliah. Inyong dadi lewih paham liku-liku penguripane menungsa ning alam nyata. Merga inyong kue  pasangan anyar, rumah tangga durung suwe, dadi butuh banget informasi.  Kawruh lan pengerten sing praktis masalah rumah tangga mesti bae banget migunani tumrap inyong kambi Wulan. Malah ana wong tuwa murid, sing wis inyong  anggep kayadene wong tuwane dewek.Nggo ngganteni wong tua inyong sing adoh ning Pulau Jawa.
***
Rong tahun setengah inyong urip ning kene, tegese wis ngancik tahun ke-telu inyong urip brayan bebojoan kambi Wulan. Wis ora bisa di etung lakon-lakon endah lan nyenengi tek liwati bareng kambi Wulan. Wis ping ewonan inyong karo Wulan nyecep lan ngombe tetes-tetes keringet sing nggawa aroma sewerga. Senajan Gusti Allah durung maringi momongan maring inyong sekeloron,bab kue ora ngurangi kebegjane inyong umah-umah kambi Wulan. Inyong kambi Wulan pada-pada sadar nek anak kue masalah nugraha sing Gusti Allah. Nek tekan dina-dina kiye durung deparingi momongan, mungkin sebabe inyong durung mampu mikul tanggungjawab dadi bapa-biyung. Cara sekiyene,inyong berusaha “postif thingking” maring kersane Gusti Sing Mahakuasa, sing nguasani uripe menungsa.
Wengi kiye wengi ulang tahun perkawinan ke telu. Wengi sing tek liwati kambi Wulan kebek rasa  syukur lan donga. Senajan swasana banget sederhana, jiwane inyong kambi Wulan  krasa kungkum ning semudra kebegjan sing banyune bening intring nganti keton biru ngeram-erami. Srawung sing kebek pengerten lan rasa tresnane wong mbojo tek lakoni penuh gairah lan sempurna.Jen,temenan, urip karo Wulan sejerone telung tahun kiye dadi  sumber kenikmatan sing  tansah inyong syukuri. Rasa tresna wis njiret jiwane inyong kambi Wulan, dadi  kekuatan sing kukuh ora bisa di oyag-oyag ding ombak utawa angin gedhe. 
Esuk umun-umun, inyong ngwenehi Wulan hadiah sederhana. Hadiah gelang emas kue tek wehna sedurunge mangkat mulang, wis mesthi tek tambah dekepan mesra karo  kecupan penuh kasih ning bathuke Wulan, bojo sing banget tek tresnani. Inyong ora ngomong apa-apa,sekecap bae ora.Mung mripate Wulan tek deleng nganti tembus anjog telenge ati. Senajan ora ngomong apa-apa, inyong krasa banget ana getere jiwa sing interferensi sebab frekuensine pada, banjur nuwuhna harmoni sing angel dicritakna nganggo tembung lan ukara. Getere  jiwa sing nyawiji dadi siji kue mabur, mumbul maring langit bareng kambi rasa syukure inyong sekeloron, wis deparingi rejeki lan pirang-pirang kenikmatan urip ding Gusti Allah.
***
Inyong nampa surat loro, sing isine marakna perasaan dadi nggronjal ora karuan.Kebegyanku wengi wingi karo esuk mau dadi krasa ilang. Surat loro mau  dikirim ding wong loro sing penting tumrap uripku. Surat sijine sing biyungku lan sing sijine dikirim ding bapane Wulan. Surat loro kue isine cerita sing ora nyenengna atiku. Surat-surat kue ora nggawe bombong tapi nggawe bombing lan bingung  ning ati.
Biyungku nakokna bab  kapan kelakone duwe putu. Inyong ngerasa ora bisa njawab.Kudu njawab apa,wong nyatanw Wulan nganti sekiye durung ana tandha-tandha ngandhut,senajan wis srawung karo inyong telung tahun lawase. Inyong dadi susah, aja-aja ana sing ora beres ning masalah reproduksine inyong utawa Wulan. Surate bapane Wulan, bapa mertua inyong, lewih gawe resah. Bapa mertua ngwehi hadiah ulang tahun pernikahan. Apa sing dilakokna bapa  mertua inyong jan bener-bener nyinggung perasaan lan harga dirine inyong  sebagai wong lanang. Inyong  ngerasa dadaku kaya dekilani ding bapane Wulan. Matane inyong pedes, perih maca tulisan ning surat sing bapane Wulan. Ati rasane persasat deiris-iris maca ukara-ukara ning surat  sing dikirim bapa mertua.
Inyong sadar, senajan wis telung tahun dadi mantu, bapane Wulan durung sepenuhe nampa inyong. Ganu, bapane Wulan pancen kurang setuju Wulan milih inyong sebab pegawean inyong kur guru. Bapane  Wulan mikire inyong ora bakalan bisa nggawe bungah anake wadon. Menungsa bungah utawa susah sajeroning uripe, pancen ora ditentukna ding duit. Ningen, nek ora duwe duit babar pisan, menungsa uga arepan nemukna penderitaan sing ora semendhing. Sebab  jaman sekiye, kenyataane kabeh kebutuhane wong urip kudu dipenuhi, carane sing umum, ajege kudu dituku nganggo duit. Nah, pikiran kaya kue esih ana tekan dina kiye, nalika inyong wis telung tahun dadi mantune. Apa mungkin Wulan ngrasakna kebungahaning urip nek lakine kur guru? Guru kan pegawe sing gajine ora akeh  nek ora olih disebut sepethit. Penguripane guru kudu sederhana lan bersahaja nek ora patut disebut kecingkrangan alias kere.Ning surat D kue, bapa mertua inyong nulis kaya kiye :
Anakku, Bapak duwe hadiah  ulang tahun pernikahan nggo kowe sekalian. Pada balik maring Jawa bae. Kowe sekeloron ora  perlu bersusah-susah ning kene. Bapak uga wis nyediakna umah siji gari manggoni ning komplek  perumahan daerah sebelah kidul kotane dewek. Pancen dudu umah mewah, ningen bapa yakin mesti lewih layak huni tinimbang umahmu ning kene. Duit nggo tuku  tiket pesawat wis bapak kirim liwat POS meh bareng kambi surat kiye.Gagiyan balik nek duite wis ditampa yah. Bapak ya wis  menghubungi seorang kolega, pejabat berpengaruh ning Kabupaten.Bapak yakin bisa mbantu kowe sekeloron pindah maring Jawa, tepate maring kotane dewek. Bapak pengin weruh kowe pada urip sing enak kepenak, bahagia lahir lan batin.”
Ora tek terusna maning maca surat kue. Atiku dadi kemropok kaya banyu deindel.Rasane semromong panas teka rai. Mataku pedes kayong arep mrebes mili. Inyong bener-bener tersinggung maca surat kue. Embuhh ngimpi apa inyong mau mbengi. Esuk kaya kiye wis ana loro   masalah abot sing nekani ati lan pikirane inyong. Surat sing biyungku karo bapa mertua pada bae gawe ati dadi gronjalan banjur gelisah sing ora karuan juntrungane.
Dina kiye wis telung dina, inyong nyimpen rahasia bab surat loro sing tek tampa. Inyong urung crita maring Wulan, ning umah inyong apen-apen ora nana apa-apa. Senajan nyatane tah atine inyong polar-paleran ora karuan. Inyong paham lan ngerti sing wis uwis Wulan  bisa bersikap dewasa ngadepi persoalan apa bae,ningen sekiye  inyong mandan mangmang arep crita, kewatir mbok menawa Wulan ora kaya biasane. Inyong ragu dewek. Inyong bisa mbayangna priwe  perasaane Wulan nek ngerti  isine surat sing biyungku. Inyong tah emoh Wulan dadi sedih sebab pertakonane si biyung bab kapan duwe putu. Praene wong wadon loro sing pada-pad tek tresnani gentenan ngisi angen-angenku. Inyong emoh nek salah sijine dadi susah lan kuciwa. Sebab wong wadon loro kiye,biyung karo bojoku sing banget berhargane mungguhing uripku. Inyong  bingung ora etung priwe carane njawab surate si biyung. Pikiran inyong dadi kalut.Uthek kayong jendhel mandeg ora kena di jak mikir.
Inyong lewih ora ngerti kudu kepriwe sikape maring surat sing bapake Wulan, bapak mertuaku. Angel banget rasane nek kudu nyritakna masalah kiye maring  Wulan. Inyong wedi lan khawatir, campur perasaan tersinggung. Inyong wedi  Wulan nampa anjurane bapake terus balik maring tanah Jawa. Inyong khawatir ditinggal lunga ding Wulan. Jane si ya bisa bae inyong melu balik, menikmati fasilitas sing disediani ding mertua ning Jawa. Ningen, ning endi nggone harga diriku dadi cah lanang? Kabeh wong ngerti nek wong lanang kue guru laki sing kudu tanggungjawab maring bojo.Kudu bisa ngayani,ngayomi lan ngayemi.Apa nggane inyong arep selak sing kewajiban? Ora. Inyong ora sudi gawe lakon sing kaya kue.Inyong emoh dadi wong lanang, mantu sing terhina sebab ora mandiri. Permasalahane sekiye, bisa apa ora Wulan memahami perasaan inyong? Apa ilok  Wulan ngerti nek ati inyong galo? Inyong ora ngerti . Inyong serba salah, meneng dewekan rasane wis ora kuat. Pengin ngomong maring Wulan bingung mulaine sing endi.
Inyong dadi ora semangat goli mulang dina kiye.Murid-murid tek wenehi  tugas kon nggarap soal. Inyong kur najagong ning kursi meja guru, meneng nglegeg ngrenungi masalah inyong. Bel istirahat moni, inyong mlaku  nuju maring ruang guru. Tek buka terus tek waca maning surat-surat sing tek tampa mau. Angen-angenku nerawang adoh, mbayangna Wulan bojoku. Mungkin inyong kudu cerita kabeh maring Wulan.Cerita sejujur-jujure, apa anane. Wulan bisa maklum maring pertakonane biyungku. Inyong ya yakin Wulan mesti lewih mencintai profesine. Wulan prawan sing idealis lan setia. Wulan ngerti nek uripe, tenaga lan kemampuanne lewih dibutuhna ning kene. Inyong uga ngrasa bisa mesthekna yen Wulan trena maring inyong –suamine-- senajan urip ning kene pas-pasan. Wulan bahagia urip karo inyong, kabeh  persangka lan penganggepe bapake  Wulan salah. Bapake Wulan ora kenal sipa Wulan senajan anake dewek. Inyong,ya inyong sing lewih ngenal karo paham Wulan kue pribadi sing kaya ngapa.
 Ningen, bener ora yah kabeh keyakinan inyong sing kaya kiye? Kepriwe nek jebule kaabeh mau ora bener?Kepriwe nek sikape Wulan wis malik rupa ora kaya wingi?Apa inyong kudu crita rahasia ati kiye sekabehane maring Wulan?  Ora. Rasane ora mungkin.Jorna baen kabeh masalah kiye dadi  rahasiane inyong. Wulan ora kena ngerti. Aja nganti ngerti. Ningen, tekan kapan inyong mampu nahan? Apa nggane inyong kudu ngapusi awake dewek, mengingkari kenyataan sing tek rasakna? Terus, priwe carane, sing ngendi inyong golih miwiti crita? Perasaan inyong jan ora karuan nemen. Ragu, bingung, lan kecewa ngumbuk dadi siji. Dada rasane kebek,ati dadi sumpek nganti  ndudut ambekan bae kayong angel.Sesek.
Dadi wong lanang inyong sadar kur bisa nawakaken urip sing sederhana maring Wulan nek ora olih disebut sengsara. Apa Wulan gelem terima? Ora nana salahe apa sing ana ning  pikirane bapake Wulan. Kabeh bapak mesti pengin weruh anake urip begya,mulya sejahtera. Njur  biyungku? Biyung inyong uga kurang nyadari sapa inyong kiye. Inyong kiye  kur guru. Kepriwe kon inyong bisa mikir duwe  anak, nek mbesuke anak-anake kudu nglakoni urip sing sengsara? Anak-anak inyong kudu tumbuh bareng karo kemiskinan? Anak-anak inyong ora bisa tuku klambi sing apik,  ora bisa tuku dolanan lan ora bisa mbayar  beaya sekolah? Rasa ragu-ragu sing paling gede kue muncul ning njero  pikiran inyong, wujude pertakonan,” Apa ilok patut enggane  anak-anak inyong  dadi putune wong sugih lan kinurmat kaya  bapake Wulan?”Lah beda status ekonomi lan sosial antarane inyong karo Wulan kayong kaya bumi- langit,adoh ora etung. Inyong dadi ora percaya diri.
Pertakonan akeh banget pating sliwer ning angen-angenku.Marakna sirahe inyong dadi krasa abot njur nggleyeng.Intine ana rasa ragu-ragu ning ati sebab inyong ora percaya diri.Kayong angel merealisasikan harapan bisa terus urip bareng Wulan sebab inyong pegaweane kur guru. Kabeh wong wis paham nek guru dudu profesi sing bayare akeh. Jan, akhire inyong bener-bener ora ngerti kudu kepriwe ngadepi kahanan sing kaya kiye. Senajan inyong bangga lan cinta kambi profesi, kenyataanne inyong tetep kur guru. Guru, secara finansial esih tetep dudu profesi sing patut dibanggakna. Penguripane guru sekiye  identik karo kemiskinan. Ana pengarep-arep tipis moga-moga ngesuk-ngemben nasibe para guru kabeh ning babagan keuangan bisa lewih apik timbang sekiye.
Pengin njajal maning nulis surat. Inyong dadi kebingungen dewek, ora bisa milih tembung.Ana tembung pating klebat  tapi inyong gagal nggandheng dadi ukara. Ping kopang kaping kertas  tek genti, ora nana  selembar acan surat sing dadi. Salah-salah bae, rasane kayong kurang pas. Wis mbuh pirang lembar kertas wis tek kruwes-kruwes.Inyong nganti  kesel. Semangate inyong  cunthel. Tangane krasa kayong kaku lan pegel. Inyong nglemesna,tek obah-obahna tangan tengene inyong. Apes. Pucuk jenthik tengahe inyong  nyenggol botol ning pojokan meja. Isine wutah. Mangsi ireng nyiram kertas. Nyiram buku.Mblobor. Inyong dadi kaget tangi sing jagat  lamunan.Gagiyanan tek bersihna mangsi ireng sing mili ning meja putih kue. Inyong kamitenggengen,nglegeg sebab ana rasa getun lan cuwa. Kabeh  tulisan ning kertas surat kue dadi ireng, kabur ora bisa diwaca. Inyong ora sida nulis surat. Ora sida sekiye,  mungkin lewih apik wektu liya bae.
Ana beban abot ngganjel ning atiku. Pengin tek omongna blak-blakan tapi inyong wedi mbok Wulan dadi ora bombong. Inyong ngerasa dadi wong asing tumrap awake dewek. Inyong wis belih ngerti. Inyong ora mudheng. Inyong bodo. Dungu. Gronjalan ning atine inyong  sengsaya ndadi. Perasaan inyong tambah ora karuan. Tek jukut salah sijine kertas sing mau tek kruwes-kruwes.Tek waca maning tulisan sing wis ora jelas merga kesiram mangsi ireng sing mblobor.Inyong kemudu-kudu ngguyu. Inyong ngguyu awake dewek.
Inyong esih krasa beruntung sebabe inyong dewek sing ngge-guyu awake dewek, dudu Wulan sing nggyu inyong. Umpamane mangsi  kue ora wutah kayane kelakon Wulan maca surat kue banjur dadi ngerti kabeh perasaane inyong sing esih terus tek simpen ning njero ati. Wulan mesti ngakak latahan ngguyu inyong, wong lanang sing wani nawakna penguripan ning masa depan sing terlalu sederhana.Urip sing sengsarane kaya kue.Bener-bener  konyol lan madan tolol. Ora mungkin Wulan gelem. Pancen ya mungkin bae Wulan gelem urip bareng inyong ning daerah terpencil asal inyong mampu tuku tiket pesawat saben bulan. Senajan inyong krasa nek Wulan banget nggateknane maring inyong, ningen inyong kudu ngendegna angen-angen sing mikirna Wulan. Kabeh rahasia ati kiye kudu tetep tek simpen,dadi duweku dewek selawase. Ora perlu crita. Wulan kena ngerti nek jane inyong demen kambi deweke.  Wulan aja nganti ngerti nek inyong wis bolak -balik gagal nulis surat cinta nggo deweke.
  Inyong nglogog ning beranda umah kos-kosan.Ndeleng langit penuh ding mega warna putih pada mlaku alon digered angin maring ngalor. Inyong eling, esih ana tugas mata kuliah praktikum minggu kiye laporane durung tuntas tek kerjakna. Waktune inyong sebagian wis ilang tek sia-sia, kur tek nggo ngalamuna prawan sing aran Wulan. Keyungyun maring bocah wadon jebule jan krasa repot nemen.Apa maning  inyong ngerasa pengarep-arep kue beda banget kambi kenyataan sing ana.  Inyong duwe rasa sir kambi Wulan,  ningen Wulan ora  mungkin ngerti sebab inyong wedi ngomongna utawa wei ngerti bab perasaan kiye.
Inyong pancen wis ngenal sapa Wulan. Inyong  ngerti Wulan kue keluargane sugih, sementara inyong kur mahasiswa biasa sing lair ning  keluarga guru.Bab kiye dadi ganjelan utama, inyong mendhem rasa cinta lan mungkesi kabeh angen-angen sing ana sambung rapete karo Wulan. Inyong ora wani ngabarna rasa cinta lan pengarep-arep maring  Wulan merga inyong kur mahasiswa calon guru. Padahal, nganti dina kiye uripe guru identik kambi kesederhanaan nek ora olih disebut kemiskinan.Kenyataan ning lapangan katon jelas nek dideleng sisi  finansial penguripane guru ning negara kiye esih banget kekurangane.Merga gajine guru ora mbejaji, dadi ora salah nek bapake Wulan mesti mikir ping pindho duwe mantu inyong. Wajar lan sah-sah bae bapake Wulan wedi anak prawane ora bahagia uripe nek dadi bojone inyong.Untung baen,surate inyong kesiram mangsi dadi nganti seprene Wulan ora ngerti nek inyong mendhem rasa tresna sing ora kira-kira.Mbuh arep tekan kapan,angel golih mbusek...
                                                                                                Ajibarang, Juni 2011



Sabtu, 25 Juni 2011

SEBAGAI

Sebagai Adam aku mengembara
mencari ampunan dan belahan jiwa
sebagai Ibrahim aku mengamati fenomena
dan menggugat rahasia
yang melingkupiNya

sebagai Musa aku membebaskan diri
dari sihir dan berhala kuasa
sebagai Isa aku menaburkan cinta
belajar memaknai kemanusiaan
mengantarkan pada Muhamad sang teladan
sebagai sahabat aku ingin Abubakar yang berkata benar
atau Ali yang bertaruh nyawa
atau Umar yang menghunuskan pedang
atau Usman yang mendermakan harta

sebagai guru aku serupa Dorna
yang total mengajari Bima
sebagai siswa aku Arjuna
yang membidikan panah dengan jiwa
sebagai ayah aku adalah bapak
yang mencoba menularkan nafas
pada lelaki-lelaki kecilku
tentang hakekat makan dan minum
mensyukuri rejeki dari keringat sendiri
hidup sederhana dalam jaman yang penuh badai
arogansi ideologi dan budaya  materialisme

sebagai kekasih  akulah Bandung
selalu  merindukan jonggrang
memprasastikan cinta dengan mahakarya
seribu candi dalam semalam
meski terdahului oleh surya
yang  terpanggil kokok ayam pendusta
pernah juga
akulah pronocitro yang kalah dan tersisih oleh tangan kuasa
tapi tidak pernah mati sia-sia
sebab cinta mendut selalu ada
di setiap kunyahan kinang dan isapan kretek
di pasar-pasar kehidupan

sedang sebagai lelaki
aku sering terikurung sepi
dan hanya bisa menuliskan sunyi
di lembar yang tak berwarna
kanvas-kanvas  lukisan
yang berserakan sepanjang jalan
sudah aku pasrahkan
sebab sebagai manusia
aku bukan siapa-siapa
bukan apa-apa

dan dalam segala sebagai yang kutemui
di setiap jalan yang kulalui
selalu aku inginkan Muhamad
sumber cahaya yang tak ada habisnya
dengan puisi kuungkapkan cintaku padanya
dengan kata-kata yang tak selalu kuucapkan
dan sebagai lelaki
aku tetap menulis puisi

SAJERONING SEPI

udan kawit awan
tambah sore tambah gemrujug  banyu udan
wengi  teka bareng hawa atis sing ngiris-iris perasaan
anak-anakku wis pada turu sebab kesel pit-pitan
bojoku wis pamit turu sebab kesel bali  sore mulang jam tambahan

sebab durung arip aku  plonga-plongo dewekan
ning ngarepe jendela kaca sing bureng
nerawang adoh ndeleng langit sing peteng
lungguh ning dhingklik
 ndadak  mati listrik  padhangan tek ganti ceplik
peteng kaya lagi aku cilik  pengin maca kudu mendelik
ning ati rasane kayong nylekit
hawa tambah adem nganti untu kudu gathik
karep turu tapi ati klasak-klisik
krasa banget siksane sepi  senajan  umahku  wis cilik

oh,jebul abot urip dewekan
senajan umahku wis emped-empedan ning perumahan
tetep bae krasa kesepian ora betah wong dewekan
clingak-clinguk  bingung lakon
ora ana kanca guyon

pancen  bener ngendikane wong pinter
sepi apa rame gumantung priwe  golih mikir
pas  ora ana batir lampune senthir krungune suara gasir
jan krasa banget nek urip kuwe jebule fakir
ora ning endi-endi menungsa tetep butuh wong liya
nggo kanca crita,kanca  gendu-gendu  rasa
sakabehing rasa, rasa bungah utawa rasa susah

sajeroning  sepi  ana sing kena nggo pelajaran
dadi kelingan  nek mangsane  wis tekan
ning njero kuburan kabeh  menungsa  mesthi dewekan
ora bisa sms-an apamaning fesbuk-an
ora ana hape ora ana sate
ora beda sugih apa kere
pejabat apa rakyat kaplinge pada ambane
ora peduli ning kene umahe cilik apa gede
jerone luang ya semana kae

sajeroning sepi ana pepemut
biasa numpak pesawat utawa sedan kinclong
nek wis mangsane  mlebu nge-rong ora bisa ketemu wong
pancen bener ora ana  wong sekti
sing bisa ngalahna sepi apamaning nolak mati
 sing sekti mung lemud karo semut  tegese nek di ge-sek  ma-ti

miturut kabar sing tek tampa
swasana ning kota kaya jakarta pancen madan beda
tata laire ningkana sepi ora ana
kuburan bae rame sing manggon nganti  sek-sekan
lan bisa omong-omongan(sebab wong esih urip manggoni kuburan)
wong mlaku pada rebutan dalan nganthi dengkul pada bethakan
kabeh nggon wis angel olih mbedakna bengi karo awan

senajan kota awan bengi rame  aja dikira sejatine rame
sebab ning desa utawa  kota ati menungsa ora beda
makhluk sepi tetep bae sok teka
manggon  ning njero ati  nyeseki dada
 marakna  nelangsa urip kayong ora ana guna
dina-dina rasane tambah dawa

senajan apa-apa ana,  duit akeh, mobil lan umah serba mewah
menungsa  tetep kenggonan  rasa ngresulah
ora bisa ucul sing perasaan sepi lan sengsara
wala wala kuwata
sajeroning sepi
ana pengerten sing perlu di cathet ning ati
wong urip ora patut kemaki lan aja nganti lali
sebab kabeh menungsa mesti arep mati

ORA NGERTI

aku mlaku alon-alon
nurut dalan jaman aku enom
senajan wis wengi tur sepi
aku ora peduli
aku ora wedi
ora peduli suara-suara
ora peduli angin karo udara
ora peduli apa-apa ora peduli sapa-sapa
ora peduli maring awakku dewek

rasaku kayong wis ngambang
temlawung kegawa ati sing gronjalan
tatu ning jiwa sing wis suwe garing
krasa pada lara maning

aku mlaku terus ngetutna karep lan rasa
nurut dalan sing jaman ganu sering tek liwati
puluhan tahun sing wis kepungkur
awan mau tek liwati dalan-dalan ning kampus
panase srengenge ora tek rasakna
sebab ana srengenge sing lewih panas
ning njero galaksi batinku
sing ngobong rasa sebel lan utek jendhel

aku mlaku terus ngudag rasa sing aku ora ngerti
tek liwati dalan-dalan jaman kuna
sing rasane adem tur nggregesi ati lara
ana sing takon ning njero dada
"deneng uripmu sekiye kur kaya kue?"
"deleng! kanca-kancamu siki wis pada makmur jibar-jibur!"
aku ngguyu dewek atiku tek tata kon rasaku cuek
"kader dunya ra digawa mati!" rembugku ngayem-ayemi ati
terus kaya ora sadar aku mesem lan ngguyu dewek
ngguyu lakon urip sing sering krasa aneh lan mbingungi

aku mlaku lewat dalan ngarep sma siji
aku nangis ning ngarep smp siji
ning  kampus mau awan aku krasa mati
ra kuat di penthelengi wong pinter
oh,aku kesel lair batin,aku wis mblenger
tambah sebel sebab numpak bis ya dioper-oper

dina kiye rasane lewih suwe timbang dina-dina liyane
ketemu guru-guruku ning angen-angen
sing wis dadi gambar-gambar bureng
ketemu kanca-kancaku ning njero pikiran
sing wis dadi cathetan tumpuk-tumpuk ra nganggo halaman
buku-buku biru lelakon urip selawase umur sing wis keliwatan
halaman-halaman putih karo ireng
pada katon bareng-bareng
aku dadi krasa ngengleng
bener-bener ora mudheng

aku mlaku lewat dalan ngarep sma siji
aku nangis ning ngarep smp siji
ning  kampus mau awan aku krasa mati
senajan aku urung tau mati
ora ngerti kapan arep  mati
tapi yakin mesti  mati

ah,aku dadi ngerti
jebule urip kiye anu ora ngerti
"mulane aja sok tau ya!"
ana suara sing gawe aku ngguyu ngakak
mbuh suarane sapa
tek jawab bae,"ya.lu juga.jangan sok tau ya".

ana sing crita urip kuwe nggo kerja
aku sok belih percaya
ana sing ngomong urip nggo nglayani wong
aku sok ora pati ngandel,sebab nyatane sok padha bo'ong
ana sing ngethuprus urip kudu duwe prestasi
aku ya tambah ora ngerti

heh!
aku pancen ora ngerti

Kamis, 23 Juni 2011

TENTANG KISAHKU

Apa yang bisa membuat remaja seperti diriku tenang menatap masa depan? Bila aku mengamati kehidupan saat ini yang aku rasakan hanya kekhawatiran. Masa depan terbayang semakin penuh persaingan. Jika aku tidak menyiapkan diri untuk bersaing --padahal aku merasa kurang mampu—tentu aku akan terpinggirkan dari kehidupan. Aku terkucil dan menjadi beban bagi kehidupan. Jangankan memberi warna dalam kancah pergaulan, bergaul pun rasanya aku tidak bisa. Aku sadar bahwa diriku sedang mengalami krisis percaya diri. Aku tumbuh menjadi remaja yang tidak bahagia. Aku minder karena aku terlahir dari sudut desa dan orang tuaku miskin.
Pekerjaan bapak hanya buruh penyadap getah pinus di hutan pinus dekat desaku. Penghasilan yang didapat oleh bapak tidak bisa dipastikan. Seringnya hanya cukup untuk membeli beras dan kebutuhan dapur emak. Dapat makan cukup selama satu bulan bagi bapak, emak, aku dan dua orang adikku adalah rejeki yang sangat besar. Itulah kondisi ekonomi keluargaku yang tinggal di sebuah desa tertinggal, di tepi hutan pinus milik KPH Banyumas barat.
Betapa pun aku sangat berkeinginan melanjutkan sekolah namun bila melihat kondisi ekonomi orang tua, keinginan dan cita-cita itu menjadi surut. Aku sadar bahwa seharusnya cita-cita mulia ini jangan sampai surut. Namun kenyataan yang ada, faktor ekonomi  tidak memungkinkan bagiku melanjutkan pendidikanku. Aku menjadi sedih.Kontradiksi dalam hidupku menjadi semakin terasa menyakitkan ketika aku melihat nilai-nilai belajarku di buku raport. Setiap waktu pembagian raport tiba, aku pasti menduduki rangking pertama. Nilai rata-rataku selalu paling tinggi diantara teman-teman kelas pararel. Semua guruku mengenalku sebagai anak yang mendapat karunia kecerdasan dan kemudahan memahami pelajaran tapi miskin.
Aku belajar di SMP yang ada di desaku. SMP  yang masih baru,  berdiri ketika aku masih duduk di kelas V Sekolah Dasar. Aku murid angkatan ke dua. Kelas pararel angkatanku ada tiga kelas yaitu kelas A, B dan kelas C. Seluruh siswa di sekolahku saat itu ada sembilan kelas. Guru-guru yang mengajar di sekolahku semuanya masih muda dan energik. Para guru dengan sangat sungguh-sungguh membimbing belajar kami. Hari-hari belajar di sekolah terasa sangat indah dan menyenangkan bagiku.
Meskipun masih dalam wilayah satu desa, jarak antara rumahku yang berada di pinggiran hutan pinus dengan sekolah SMP tempatku belajar empat kilometer. Jarak itu harus kutempuh dengan jalan kaki karena tidak ada angkutan apapun. Jalan antara rumah dan sekolahku masih jalan setapak, tanah  berbatu yang belum di aspal. Setiap pagi aku harus berjalan naik turun perbukitan  hutan pinus dan sebagian perkebunan kayu milik rakyat. Melintasi beberapa sawah di perbukitan dan menyusuri tepian sungai kecil yang masih mengalirkan air sangat jernih. Perjalanan yang cukup jauh itu aku tempuh setiap hari, pagi dan siang bersama beberapa teman satu sekolah yang rumah tinggalnya bertetangga denganku. Jarak yang cukup jauh itu tidak menjadi masalah bagi kami, anak-anak desa yang sudah terbiasa berjalan kaki.
Saat ujian akhir di SMP dilaksanakan aku berusaha keras untuk tetap meraih nilai terbaik. Cita-cita itu tercapai. Nilaiku memang terbaik tetapi aku tetap tidak mungkin melanjutkan sekolah. Dua orang guruku, guru IPA dan guru Matematika  yang masih muda, memberi tawaran padaku untuk masuk ke SMA di kota kecil yang jarakknya sekitar 20 kilometer dari desaku. Beliau berdua bersedia membantu biaya sekolahku asalkan aku mau bersungguh-sungguh melanjutkan belajarku. Aku sangat berminat dengan tawaran itu dan aku terharu terhadap perhatian yang sangat serius dari dua orang guruku itu. Namun, aku dengan sangat terpaksa tidak dapat memenuhi tawaran baik kedua guru itu. Ada alasan yang sangat jelas yang membuat bapak dan emak kurang setuju. Masalah uang sekolah dan uang saku mungkin memang bisa ditanggung oleh dua bapak guru yang baik itu, tetapi masalah transport yang harus ada setiap hari, bapakku tidak sanggup menanggungnya. Seandainya aku kos di dekat sekolah SMA di kota kecil itu, bapak juga tidak punya uang untuk sewa kamar dan biaya makan setiap bulan. Maka dengan sangat terpaksa dan rasa kecewa, tawaran dua bapak guruku aku tolak. Aku mencoba iklas untuk menghentikan sekolahku hanya sampai tingkat SMP saja.
Walaupun begitu aku sudah berjanji tidak akan pernah berhenti belajar. Tekadku untuk tetap terus belajar akan terus aku hidupkan dalam jiwaku. Aku yakin bahwa suatu saat aku dapat kesempatan untuk terus belajar, bagaimanapun caranya. Aku bahkan berharap bahwa kelak aku akan dapat memasuki sebuah perguruan tinggi  dan aku menjadi seorang sarjana. Aku sangat yakin dengan bisikan hatiku. Masalahnya hanya aku harus bersabar saat ini, menunggu waktu datangnya kesempatan itu tiba. Cita-citaku tidak pernah patah.
Setamat dari SMP aku tidak punya kegiatan harian yang pasti seperti saat aku masih sekolah. Kegiatanku membantu bapak mengambil tempurung kelapa yang dipasang di pohon pinus untuk menampung getah hasil sadapan. Aku mengambil tempurung-tempurung yang sudah penuh dan menuangkannya ke dalam ember yang terbuat dari plastik. Bila isi ember itu semakin banyak aku tidak kuat lagi membawanya. Tubuhku yang berperawakan langsing tidak kuat bila harus mengangkat ember palstik wadah getah pinus yang berukuran 25 liter, apalagi medannya sangat sulit. Naik turun lereng bukit yang kemiringannya cukup tajam sambil membawa beban berat bukan pekerjaan yang mudah,apalagi bagi anak seusia diriku.Aku sering sedih menghadapi kesulitan ini.
Pohon-pohon pinus yang disadap getahnya oleh bapak, tumbuh di tanah- tanah miring, lereng perbukitan karang bercampur tanah merah.Kesulitan alam itu harus aku atasi dengan cara-cara yang harus aku pikirkan sendiri. Mengingat tubuhku yang masih remaja belasan tahun pastilah tidak cukup kuat menghadapi sulitnya medan. Aku mengumpulkan tempurung berisi getah pinus itu menggunakan wadah yang lebih kecil. Jika wadah yang kecil dan aku kuat membawanya sudah penuh baru kemudian aku tuangkan ke wadah penampung yang besar. Dengan cara ini aku tetap dapat membantu pekerjaan bapak mengumpulkan hasil sadapan getah pinus.

KISAH DARI NEGERI WAYANG (BAGIAN II)


II.  BAMBANG EKALAYA
Bambang Ekalaya adalah seorang remaja, ksatria dari tanah negeri Rancang Kencana. Dia hanya seorang pangeran dari kerajaan kecil yang belum terkenal di kancah perbincangan dunia wayang. Para dalang pun hanya sesekali saja menyebut negeri tempat tinggal Bambang Ekalaya. Meskipun demikian, kemauan belajar Bambang Ekalaya sangat keras. Minatnya terhadap ilmu pengetahuan sangat tinggi. Sungguh, tokoh ini sangat pantas di jadikan contoh dalam hal berkeinginan untuk maju. Karena kecerdasan, kemauan keras dan ketekunan yang tinggi, Bambang Ekalaya mendapat tawaran beasiswa untuk melanjutkan belajar ke luar negeri wayang. Beasiswa yang diberikan oleh perusahaan minyak dan gas itu sangat cukup bagi Bambang Ekalaya untuk melanjutkan belajarnya ke negeri manusia. Namun dengan segala kerendahan hati dan sikap yang sangat santun, Bambang Ekalaya menolak beasiswa itu.
Bambang Ekalaya menolak beasiswa belajar ke negeri tetangga itu karena dia memiliki alasan yang cukup kuat dan mendasar. Sebagai tokoh dunia wayang, dia sadar betul bahwa  dirinya akan menemukan banyak kesulitan jika belajar di dunia manusia. Perilaku makhluk yang bernama manusia jelas sangat sulit dimengerti dan dipahami oleh dirinya sebagai wayang. Apalagi, walaupun hanya sebuah kerajaan kecil, dia tetaplah seorang Pangeran di dunia wayang. Negeri Rancang Kencana satu saat kelak pasti memerlukan kehadiran dirinya untuk menggantikan tahta ayahnya. Pertimbangan pertama itu membuat Bambang Ekalaya menyurutkan langkah untuk belajar ke negeri manusia yang jaraknya sesungguhnya tidak terlalu jauh dari negerinya. Setelah berdiskusi dengan ayahnya, Raja Negeri Rancang Kencana, alasan yang disampaikan Bambang Ekalaya dapat dimengerti dan bahkan dibenarkan.
Pertimbangan kedua adalah berita terbaru yang berhasil dia akses melalui situs internet. Berita dalam  situs http://wayang.fb.com  menyebutkan bahwa perusahaan  minyak dan gas dari negara tetangga yang akan membiayai belajarnya itu kemungkinan akan mengalami kebangkrutan. Hal itu terjadi karena adanya ketidakberesan manajemen perusahaan sehingga hampir setiap tahun mengalami kerugian. Berita paling mencemaskan beberapa kilang minyak perusahaan itu terbakar dan menimbulkan berbagai masalah ikutannya. Bahkan konon Kahyangan Jonggring Salaka ikut terkena polusi sehingga Sang Hyang Jagat Girinata marah kemudian memberi tugas kepada Bathara Baruna untuk mengirimkan air lautnya dalam bentuk gelombang tsunami. Untung saja sebelum tugas itu dilaksanakan oleh Bathara Baruna, Sang Hyang Antaboga, pengendali gerak lempeng bumi mengambil alih tugas dan bersepakat bahwa sementara warning yang dikirim cukup gempa saja dulu, tidak usah bersama tsunami. Entah iya atau tidak, Bambang Ekalaya sendiri kurang tahu.Sebab tidak jarang berita yang tersebar di internet adalah hoak belaka. Walaupun begitu ada informasi yang penting bagi Bambang Ekalaya. Seandainya kebangkrutan perusahaan minyak dan gas itu benar, tentu dapat mengganggu keberlangsungan beasiswanya. Rasanya kurang bijak belajar ke negeri manusia dengan jaminan beasiswa dari perusahaan yang manajemen keuangannya kurang jelas dan selalu mengalami kerugian. Bambang Ekalaya tentu tidak mau sengsara di negeri manusia.
Pertimbangan ketiga yang juga memberatkan langkah Bambang Ekalaya adalah berita tentang kehidupan kaum muda di negeri manusia tetangganya itu. Generasi muda di sana konon dari hari ke hari semakin termakan oleh arus globalisasi dan memilih cara hidup hedonis sehingga kehilangan kepribadian. Akhir-akhir ini memang semakin santer beredar kabar kerusakan generasi muda di negara tetangga yang beberapa tahun belakangan baru saja melakukan reformasi. Konon di negara manusia itu, reformasi telah terhenti. Perhentian itu membentuk formasi baru yang jauh lebih sulit dipahami. Segala macam bentuk tipu menipu, rekayasa politik, laporan pertanggungjawaban kegiatan yang manipulatif adalah hal yang sangat biasa. Masalah korupsi bukan lagi rahasia bagi masyarakat di sana. Siapa yang paling kuat adalah yang berkuasa.
Di negeri itu konon hukum sudah lama kehilangan wajah kejujuran, ketegasan dan keadilannya. Orang-orang kaya dapat melakukan apa saja karena apa pun dan siapa pun dapat di beli. Sikap tertib, disiplin, kasih sayang,toleransi dan menghargai sesama, hanyalah mimpi yang dibawa tidur oleh segelintir penghuni negeri itu yang masih waras. Akhlak mulia dan budi pekerti luhur hanya tinggal dongeng yang hampir terlupakan. Para penjaga moral, budaya serta agama di negeri manusia itu sudah kehilangan energi karena habis untuk rebut balung tanpo isi.
Dalam situasi yang secara mental masyarakat sangat kacau itu, berbagai bencana terus datang silih berganti.Namun demikian isyarat alam itu hanya ditanggapi sambil lalu saja. Penanganan bencana dijadikan proyek oleh pihak-pihak tertentu yang memiliki berbagai kepentingan pribadi atau kelompoknya.Ketika mekanisme perguliran rejeki di kalangan rakyat jelata begitu lambat beberapa cukong dan pejabat tega menumpuk harta dan melakukan berbagai pesta pora.Berita itu tentu sangat tidak menarik bagi Bambang Ekalaya yang jiwanya bersih dan cara berpikirnya masih waras.
Setelah merenung dalam-dalam sampailah Bambang Ekalaya pada kesimpulan langkah apa yang akan dilakukannya. Bambang Ekalaya, secara bulat menolak beasiswa untuk belajar ke luar negeri wayang, emoh belajar di negeri tetangga, negerinya para manusia.Dalam hati Bambang Ekalaya menjerit menahan pedih tak terkirakan.Dia berpikir dan melihat bahwa kerusakan yang ada semakin banyak di akhir jaman ini. Dirinya sadar bahwa dirinya hanya wayang dan tak mampu berbuat apa-apa. Hanya saja sebagai wayang dia merasa nelangsa melihat  kondisi  manusia saat ini. Wayang yang konon dibuat dan dikarang oleh manusia , sudah enggan mencontoh dan meneladani manusia.Bahkan tidak mau lagi berinteraksi dengan para manusia karena malu melihat perilaku manusia. Bahkan khawatir tertular kebejatan akhlak manusia. Sungguh sangat ironis. Sebuah ironi yang memilukan hati. Hati para satria dan calon pemimpin yang mau mencoba memahami makna kehidupan dengan lebih subtil  sampai pada tingkatan kontemplasi. Bukan hati para raksasa dan danawa yang hanya mengedepankan angkara murka dan menghamba pada nafsu amarah.
Setelah yakin bahwa menolak beasiswa dari perusahaan minyak dan gas negeri manusia itu adalah keputusan yang tepat, dirinya harus membuat langkah yang baru. Langkah ini harus dia lakukan secara cermat agar tidak keliru dan membahayakan diri, keluarga terlebih penting lagi rakyat wayang di negeri Rancang Kencana. Demi menjaga hubungan baik dengan negeri manusia, karena khawatir negeri wayang akan dihancurkan, surat pengunduran sebagai calon penerima beasiswa dibuat dan dikirim kepada pemerintahan negeri tetangga (manusia). Alasannya tentu tidak diuraikan seperti yang Bambang Ekalaya pikirkan dan baca di situs internet. Dalam surat pengunduran diri itu disebutkan bahwa proses pergantian tahta di negerinya membutuhkan perhatian yang lebih fokus sehingga dengan sangat terpaksa belum bisa menerima tawaran beasiswa. Setelah surat itu dikirim dan mendapat jawaban yang baik,Bambang Ekalaya merasa tentram. Selanjutnya dia harus berpikir tentang kepentingan belajar bagi dirinya yang adalah calon raja bagi negeri Rancang Kencana. Sebagai seorang Pangeran yang kelak akan menggantikan raja di negerinya, Bambang Ekalaya tetap punya tanggungjawab untuk terus belajar menambah ilmu dan pengetahuannya.
Sebagaimana tradisi dalam dunia wayang, Bambang Ekalaya memutuskan untuk melakukan pengembaraan. Tujuannya mengembara adalah  dalam rangka menambah wawasan. Dia akan mencermati fenomena alam dan fenomena sosial di dunia wayang. Dia berkelana dari desa kedesa,njajah deso milang kori, agar tahu persis bagaimana para rakyat jelata di desa-desa menjalani kehidupan. Pengembaraan itu akan terus dia lakukan sampai mendapatkan pencerahan.Dia akan menyamar menjadi pedagang dan masuk ke pasar-pasar tradisional. Dia ingin lebih memahami bahwa berdagang bagi rakyat kecil adalah sebentuk mekanisme jaringan kasihsayang, tidak sepenuhnya hanya transaksi finansial yang kapitalistik. Bambang Ekalaya menelusuri pantai demi pantai agar dapat melihat lebih dekat kehidupan para nelayan yang selama ini selalu memenuhi kebutuhan daging ikan bagi penduduk Kutharaja. Dia juga menyusuri sungai demi sungai dan areal pesawahan agar lebih paham bagaimana hidup para petani yang selama ini selalu dengan iklas menghasilkan beras dan menyediakan makanan pokok bagi para punggawa dan penduduk negeri ini. Kearifan seperti ini sungguh telah hilang bahkan dari dunia wayang.Kabarnya para ksatria besar di negeri-negeri wayang pun sudah banyak yang lupa dan tidak peduli lagi. Perbuatan seperti itu tidak produktif dan buang-buang waktu saja, demikian menurut kelompok yang mulai hilang kesadaran nuraninya.
Bambang Ekalaya juga masuk ke hutan rimba untuk menghayati pentingnya keberadaan hutan bagi keberlangsungan hidup di alam raya. Memahami dan menghayati mekanisme kehidupan dalam ekosistem hutan pasti menjadi kearifan yang sangat bermakna bagi kepemimpinannya kelak. Semua “bacaan” dari fenomena alam dan fenomena sosial yang dia temui dia catat pada lontar-lontar yang memang sudah dia siapkan dari istana. Dalam bentuk kumpulan lontar Bambang Ekalaya mencatat semua jurnal pengembaraannya. Dia meyakini betul bahwa bila tidak diikat dengan catatan, semua jenis ilmu akan dengan mudah terlepas seperti kuda tanpa tali kekang, dan itu merugikan. Setelah banyak membaca fenomena dalam kembaranya itu, ketertarikan Bambang Ekalaya terhadap pengetahuan semakin tinggi.Semakin banyak belajar dan membaca dia merasa semakin kurang pengetahuan yang telah dimilikinya. Ternyata lautan ilmu teramat luas. Setiap ujungnya bercabang dan bercabang lagi seperti pepohonan yang terus tumbuh.Tingginya ilmu menjulang ke langit mengangkat diri pencarinya ke tempat yang terhormat. Rindangnya ilmu menyebarkan amal kebajikan dan menyejukkan jiwa-jiwa yang haus ketentraman batin.
 Suatu hari perjalanan Bambang Ekalaya sampai di perbatasan negeri Hastinapura.Dari perbincangan dengan penduduk di desa perbatasan itu, Bambang Ekalaya tahu bahwa di dekat ibukota kerajaan Hastinapura ada sebuah Padepokan yang ternama.  Padepokan itu bernama Padepokan Sokalima dan dipimpin oleh seorang pendekar Bambang Kumbayana yang telah menjadi Mahaguru Dorna. Hal yang menarik bagi Bambang Ekalaya adalah bahwa perpustakaan di Padepokan Sokalima sangat lengkap. Di sana terdapat berbagai lontar lama yang berisi tentang berbagai ilmu yang ditulis oleh para pakar dari berbagai disiplin ilmu.Kabarnya di perpustakaan Padepokan Sokalima juga tersimpan kitab yang berisi ajaran Hasta brata, sebuah lontar yang ditulis pada jaman Sri Rama yang di peruntukkan bagi Raden Wibisana, pewaris tahta Alengka. Dalam kitab itu dijelaskan bagaimana seharusnya seorang raja memimpin negerinya.
 Ah, sungguh berita yang berasal dari cerita penduduk ini sangat menarik bagi Bambang Ekalaya. Bergegaslah Bambang Ekalaya menuju ke Padepokan Sokalima, dengan harapan yang besar bahwa dirinya akan di terima menjadi salah satu siswa di Padepokan yang tersohor itu. Ada sepercik harapan, dengan berguru di Padepokan Sokalima, dirinya akan semakin mendapat pencerahan.Jurnal pengembaraan yang ada dikantung kulitnya akan lebih lengkap dengan salinan catatan dari perpustakaan Padepokan Sokalima.Hasratnya untuk segera menemukan mata air ilmu menyebabkan dirinya bergegas menuju ke sana.Dia lupa bagaimana kondisi dirinya saat ini. Dia tidak sadar bahwa penampilannya telah berubah jauh dari penampilan seorang Pangeran. Pakaiannya yang lusuh dan rambut yang tak terurus serta pipinya yang tirus,lebih mengesankan bahwa dirinya adalah rakyat kebanyakan yang miskin. Hal ini sama sekali tidak disadari oleh Bambang Ekalaya.
Dengan penampilan seperti itu,kehadiran Bambang Ekalaya di Padepokan Sokalima sama sekali tidak mendapatkan respon yang baik. Beberapa prajurit jaga di gerbang depan Padepokan segera menghardik dan mengusirnya. Hanya ada satu penjelasan bahwa Padepokan Sokalima berstatus PBIW(Padepokan Berstandar Internasional Wayang),sehingga tidak mungkin orang miskin seperti Bambang Ekalaya menjadi siswa di Padepokan Sokalima. Walaupun Bambang Ekalaya sudah menjelaskan bahwa dirinya adalah seorang Pangeran dari negeri Rancang Kencana, tetapi bukti pendukung dirinya dianggap tidak sah. Maklum saja,saat berangkat pergi mengembara Bambang Ekalaya tidak membawa lencana kerajaan, tanpa kartu identitas.Dia juga tidak membawa handphone serta payahnya lagi, nomer  telpon istana Rancang Kencana tidak bisa dihubungi.Sementara ilmu aji pameling yang mengandalkan komunikasi batin dengan ayahnya tidak bisa diterapkan. Frekuensi gelombang batinnya terhalang oleh gelombang aura kesaktian Mahaguru Dorna dan Padepokan Sokalima sehingga tidak bisa connect. Gagal menunjukkan jati dirinya, Bambang Ekalaya tidak diijinkan masuk ke dalam kawasan Padepokan.Dia diusir oleh prajurit yang berjaga di gerbang depan Padepokan.
Ada luka parah menyayat rasa. Ada pedih yang sedih.Ada rintih yang perih.Ada kecewa yang menggema.Hasrat untuk belajar telah terpenggal. Bambang Ekalaya sangat masygul hatinya. Biar bagaimanapun dia adalah seorang Pangeran, walaupun dari negeri yang kecil. Di tanah airnya dia biasa dihormati oleh semua orang. Seumur hidupnya sebagai wayang baru kali ini diusir seperti anjing kudisan. Dibentak-bentak oleh prajurit jaga tanpa melihat dirinya,setidaknya biarpun berpenampilan miskin toh masih sesama wayang.Ini betul-betul perlakuan yang tidak wayangwi (=manusiawi). Para prajurit jaga itu tidak tahu dengan siapa sesungguhnya mereka berhadapan. Mereka tidak tahu bahwa Bambang Ekalaya yang sekarang tampil lusuh adalah seorang wayang utama,”trahing kusumo rembesing madu”dari negeri Rancang Kencana. Ketika kebutuhan untuk dihargai sebagai wayang begitu memuncak dan mendesak batas logikanya, Bambang Ekalaya pun marah. Dia merasa harga dirinya diinjak-injak dan dalam kondisi seperti ini, dia harus menunjukkan sikap yang tegas. Dia merasa perlu unjuk kemampuan agar wayang lain tahu siapa sesungguhnya dirinya.
Dalam terpaan badai amarah, Bambang Ekalaya sempat berpikir dan melakukan perhitungan. Itulah hasil dari pengembaraannya selama ini, selalu berusaha mengendalikan amarah dalam situasi sesulit apa pun. Sebagai satria dan pemimpin keputusan dan sikapnya harus selalu diambil dalam situasi pikiran yang terang, bukan dengan hati yang kebranang. Kalau dia akan melakukan pembalasan secara fisik terhadap prajurit jaga yang membentak-bentak dirinya, sesungguhnya sangat gampang. Hanya dalam hitungan beberapa jurus saja, dia yakin mampu melumpuhkan para prajurit itu. Kemampuan kanuragannya sebagai Pangeran Rancang Kencana juga cukup handal, jika dia mau memaksa masuk ke dalam Padepokan, sekali genjot dia pasti mampu melenting melompati tembok batas Padepokan.Tetapi pikirannya melarang, haruskah berbuat demikian? Apakah jika dia berlaku demikian akan mendukung tujuannya menjadi siswa Padepokan Sokalima? Apakah tidak justru memancing amarah para pendekar dan satria-satria lain di dalam Padepokan?Lebih parah lagi jika membuat Mahaguru Dorna tidak berkenan dan langsung menolaknya menjadi siswa. Jika hal itu yang terjadi, maka keinginan utamanya menjadi siswa Padepokan Sokalima akan semakin sulit. Pertimbangan akal sehatnya meredakan amarah dan membuatnya mengambil sebuah keputusan baru yang dia rasa akan lebih mendekatkan dirinya dengan tujuan semula datang ke Padepokan.
Bambang Ekalaya melangkah meninggalkan gerbang depan Padepokan menuju ke bawah pohon beringin yang tumbuh rindang di dekat jalan  masuk menuju Padepokan. Setelah duduk di bawah pohon itu, Bambang Ekalaya segera mengambil lontar yang masih kosong dari dalam kantong kulitnya. Dengan ujung keris kecil yang tadinya terselip di gelung rambutnya, dia menulis sebuah surat untuk Mahaguru Dorna.Dengan bahasa yang sangat tertata dan mengedepankan sopan santun tinggi khas bangsawan wayang, Bambang Ekalaya menyampaikan maksud dan keinginannya menjadi siswa Mahaguru Dorna. Dalam surat itu,dia juga mengingatkan bahwa negeri Rancang Kencana bersahabat baik dengan negeri Atasangin, negeri asal Mahaguru Dorna. Bambang Ekalaya sangat berharap kedekatan sejarah masa lalu itu dapat membantunya untuk di terima sebagai siswa.
 Setelah selesai menulis surat itu, Bambang Ekalaya kembali menuju ke gerbang Padepokan.Kepada prajurit jaga yang kebetulan sudah ganti wayang, dia menyampaikan maksudnya untuk menyampaikan surat kepada Mahaguru Dorna. Kali ini ternyata dua prajurit jaga yang baru lebih punya hati.Tanpa keberatan sedikitpun mereka bersedia membantu mengantarkan surat kepada Mahaguru Dorna. Bambang Ekalaya dipersilakn menunggu di pos penjagaan, dipersilakn duduk dilantai dan di beri minum air mineral. Bambang Ekalaya merasa bersyukur, nampaknya usaha kali ini mulai menampakkan hasil. Setidaknya surat yang ditulisnya bisa dia pastikan sampai ke tangan Mahaguru Dorna. Dengan  sabar Bambang Ekalaya menunggu di pos penjagaan sambil menikmati minuman air mineral.
Getar hati yang mengirimkan gelombang harapan yang tulus tanpa rasa amarah dan harapan yang meletup-letup itu membawa hasil. Pada saat surat disampaikan, secara kebetulan Mahaguru Dorna dalam keadaan istirahat. Surat yang berbahasa sangat tertata itu segera di baca oleh Mahaguru Dorna. Hati sang Mahaguru pun terketuk, rasa bertaut. Selesai membaca surat, seketika itu juga Mahaguru Dorna mengutus prajurit jaga untuk menghadapkan si penulis surat yang mengaku bernama Bambang Ekalaya itu.Tidak dalam waktu lama,dua wayang calon guru dan siswa itu duduk berhadapan. Sebagai wayang yang kaya pengalaman, Mahaguru Dorna begitu memahami bagaimana harus bersikap kepada seorang Pangeran.Walaupun Bambang Ekalaya tidak mengenakan  pakaian kerajaan, Mahaguru Dorna tahu dengan siapa beliau berhadapan.Segera mereka saling berkenalan dan Bambang Ekalaya menyampaikan keinginannya menjadi siswa di Padepokan Sokalima. Mahaguru Dorna pun mengerti dan berterimakasih Bambang Ekalaya bersedia menjadi siswanya.Persoalannya adalah Mahaguru Dorna sudah mengikat sumpah bahwa selain Pandawa dan Kurawa tidak akan diterima menjadi siswanya. Seorang Mahaguru tidak mungkin begitu saja mencabut sumpah yang sudah terucap.
Intinya, karena ikatan sumpah dan mungkin juga kepentingan politik, Bambang Ekalaya tidak bisa diterima menjadi siswa di Padepokan Sokalima. Sebagai obat kecewa, dan rasa hormat Mahaguru Dorna kepada Pengeran yang sama-sama berasal dari mancanegara, Bambang Ekalaya diijinkan mengaku guru kepada Mahaguru Dorna, walaupun Mahaguru Dorna belum mengakui bahwa Bambang Ekalaya siswanya. Selain itu Bambang Ekalaya juga diperbolehkan melihat kegiatan belajar siswa Padepokan Sokalima selama sehari. Kebetulan pelajaran hari itu adalah pelajaran memanah menggunakan teknik memanah ilmu”Danurwenda”. Ilmu ini adalah ilmu andalan Mahaguru Dorna dan sekaligus ilmu kebanggan Fakultas ilmu Senjata (FIS) Padepokan Sokalima. Setelah mengamati kegiatan belajar satu hari, Bambang Ekalaya di suruh pulang oleh Mahaguru Dorna. Itulah interaksi yang pernah terjadi antara Mahaguru  Dorna dan Bambang Ekalaya. Belajar hanya dalam waktu satu hari, hanya diijinkan melihat kegiatan belajar memanah dari jauh. Apakah Bambang Ekalaya berhasil menguasai Ilmu memanah teknik”Danurwenda” yang dibanggakan oleh Padepokan Sokalima dengan cara seperti itu?  Bagaimana kisah pencarian ilmu dan perjalanan Pangeran dari negeri Rancang Kencana ini? Apa yang terjadi di dalam kegiatan belajar mengajar di Padepokan Sokalima selanjutnya? (bersambung ke bagian tiga...)